Atari 65XE: ośmiobitowy komputer z polskich lat 80. i 90.
Atari 65 XE wygląda jak młodszy brat Atari ST, ale w środku jest niemal tym samym komputerem co 800XL. Wyjaśniamy, skąd się wziął, jak rozpoznać wersję, co do niego podłączyć i na co patrzeć przy zakupie egzemplarza z pudełkiem.
Atari 65XE to ośmiobitowy komputer domowy wprowadzony przez Atari w 1985 roku, razem z modelem 130XE. Według polskiej Wikipedii to praktycznie Atari 800XL w nowej obudowie, stylistycznie dopasowanej do szesnastobitowej serii ST. Jedyną ważniejszą zmianą była nowsza wersja wbudowanego języka Atari BASIC — rewizja C zamiast B, bez najbardziej uciążliwych błędów.
To nie jest konsola, chociaż w Polsce nazwa „Atari” często obejmuje oba światy. Konsola Atari 2600 z 1977 roku ma inne gry i inne kartridże, niezgodne z 65XE. Oba urządzenia opisuje dział o Atari, Commodore i komputerach lat 80.
Skąd się wziął Atari 65XE
Rodzina ośmiobitowych Atari zaczęła się od modeli 400 i 800 z 1979 roku. W 1983 roku zastąpiły je 600XL i 800XL. Po przejęciu firmy w 1984 roku przez Jacka Tramiela, dawnego szefa Commodore, droższe modele XL anulowano, a tańsze przeprojektowano w serię XE (Wikipedia).
| Model | Rok | Pamięć RAM | Co go wyróżnia |
|---|---|---|---|
| Atari 800XL | 1983 | 64 KB | złącze rozszerzeń PBI, sprzedawany w Polsce od 1985 roku |
| Atari 65XE | 1985 | 64 KB | obudowa w stylu ST, BASIC rewizja C, bez PBI |
| Atari 130XE | 1985 | 128 KB | dodatkowa pamięć w bankach, złącze ECI |
| Atari 800XE | 1987 | 64 KB | 65XE pod inną nazwą na rynek niemiecki |
| Atari XE Game System | 1987 | 64 KB | wersja konsolowa z odłączaną klawiaturą |
Angielska Wikipedia dodaje ważny szczegół: późniejsze egzemplarze 65XE składano na płytach głównych od 130XE, tylko bez dodatkowej pamięci, i te mają już złącze ECI. Dwa komputery z tym samym napisem na obudowie mogą więc mieć inne złącza z tyłu.
Atari 65 XE w Polsce
W Polsce komputery i peryferia Atari sprzedawały sklepy sieci Pewex. Według polskiej Wikipedii w grudniu 1988 roku sprzedaż ośmiobitowych Atari w Peweksie osiągnęła 180 tysięcy sztuk, a do końca 1990 roku sprzedano od 250 do 270 tysięcy. W czerwcu 1988 roku Pewex zaczął sprzedawać Commodore 64, który stopniowo wypierał Atari.
- ✅ Według polskiej Wikipedii w Polsce sprzedawano m.in. 800XL (od 1985 roku) i 130XE (od 1986 roku), obok 65XE.
- 🔌 Angielska Wikipedia, opisując polski rynek połowy lat 80., podaje przykład zestawu 800XL z magnetofonem Atari 1010.
- ⚠️ Wikipedia opisuje magnetofon XC12 jako model niskiej jakości, produkowany też przez inne firmy pod podobnymi oznaczeniami. Kaseta, która nie wczytuje się na jednym egzemplarzu, może wczytać się na innym.
Złącza i peryferia Atari 65XE
Atari 65XE ma dwa porty dżojstika, gniazdo kartridża z tyłu obudowy i złącze szeregowe SIO, do którego łańcuchowo podłącza się magnetofon, stację dysków i drukarkę. System sam rozpoznaje urządzenia podłączone przez SIO.
| Złącze / urządzenie | Do czego | Uwagi |
|---|---|---|
| Porty dżojstika (2) | dżojstiki, pokrętła | 9-pinowe, zgodne z dżojstikiem CX40 od Atari 2600 |
| Gniazdo kartridża | gry i programy na kartridżach | kartridż wkładaj przy wyłączonym komputerze |
| SIO | magnetofon, stacja dysków, drukarka | urządzenia łączone jedno za drugim |
| Magnetofon XC11 / XC12 | programy na kasetach | XC12 częstszy, słabszej jakości |
| Stacja 1050 / XF551 | dyskietki 5,25 cala | XF551 obsługuje podwójną gęstość |
| Wyjście antenowe i monitorowe | telewizor, monitor | do nowego TV lepsze wyjście monitorowe |
Dżojstiki w standardzie Atari pasują także do Amigi 500 i Commodore 64, co ułatwia kompletowanie zestawu.
Jak podłączyć Atari 65XE do telewizora
- 🔌 Najprościej użyć wyjścia monitorowego i kabla do wejścia kompozytowego AV albo SCART w telewizorze.
- 🔌 Wyjście antenowe działa tylko z telewizorem, który ma tuner analogowy.
- Włącz najpierw urządzenia na SIO (magnetofon, stację), potem komputer.
- Jeśli telewizor ma tylko HDMI, potrzebny jest skaler obrazu.
Ta strona nie jest instrukcją naprawy. Oryginalny zasilacz ma kilkadziesiąt lat, a zasilacz spuchnięty, gorący albo pachnący spalenizną nie może być używany.
Co sprawdzić przed zakupem Atari 65XE z pudełkiem
Egzemplarz „z pudełkiem” to dla kolekcjonera inna kategoria niż sam komputer. Na wartość wpływają stan obudowy i klawiatury, kompletność (zasilacz, kabel antenowy, instrukcje), oryginalne pudełko z wkładką i wersja płyty. Cen nie podajemy, bo rynek zmienia się z tygodnia na tydzień.
- ✅ Czy komputer uruchamia się do ekranu BASIC-a i czy działają wszystkie klawisze.
- ✅ Czy oba porty dżojstika reagują w grze.
- ✅ Czy z tyłu jest złącze ECI — mówi to, na jakiej płycie zbudowano egzemplarz.
- ⚠️ Czy obraz nie ma błędów w niektórych trybach. Polska Wikipedia podaje, że ostatnie egzemplarze serii XE produkowano z gorszych elementów, często z wadliwym układem GTIA.
- ✅ Czy w pudełku jest zasilacz od tego samego modelu, a nie zamiennik.
Emulatory ośmiobitowego Atari istnieją i odtwarzają komputer programowo. To, czy dana kopia gry może być legalnie używana, zależy od prawa autorskiego, a nie od sprzętu ani programu.
Po więcej tematów zajrzyj do naszego poradnika o konsolach retro.
Najczęstsze pytania
Czym różni się Atari 65XE od 800XL?
Pod względem możliwości niemal niczym — obie maszyny mają 64 KB RAM i te same układy. 65XE ma nową obudowę w stylu Atari ST, poprawioną wersję BASIC-a i nie ma złącza PBI. Oprogramowanie z 800XL działa na 65XE.
Czym różni się Atari 65XE od 130XE?
130XE ma 128 KB pamięci, dostępnej w bankach, i złącze ECI. Część późniejszych 65XE zbudowano na płycie od 130XE, więc też ma ECI, ale bez dodatkowej pamięci.
Czy gry z Atari 2600 działają na Atari 65XE?
Nie. Atari 2600 to osobna konsola z innymi kartridżami. Na 65XE działają programy dla ośmiobitowych komputerów Atari: z kaset, dyskietek i kartridży tej serii.
Jaki magnetofon pasuje do Atari 65XE?
Magnetofony Atari podłączane przez złącze SIO, np. XC11, XC12 albo starszy 1010. Zwykły magnetofon kasetowy się nie nada, bo nie ma właściwego złącza.
Ile jest wart Atari 65XE z pudełkiem?
Nie podajemy cen, bo zmieniają się co tydzień. Wartość zależy od stanu, kompletu z zasilaczem i instrukcjami, oryginalnego pudełka, wersji płyty i tego, czy komputer był naprawiany.