ZX Spectrum: od gumowej klawiatury do interfejsu joysticka
Brytyjski komputer Sinclaira był w Polsce jednym z pierwszych domowych komputerów, a w wersji 48K do gry potrzebował osobnego interfejsu. Wyjaśniamy, które modele istniały i jak podłączyć dżojstik.
ZX Spectrum to komputer domowy brytyjskiej firmy Sinclair Research, produkowany od 1982 roku jako następca ZX-81 (Wikipedia). Pierwszy model miał procesor Zilog Z80A, 16 albo 48 KB pamięci RAM, gumową klawiaturę i zapis programów na zwykłych kasetach magnetofonowych.
Obraz trafiał do telewizora przez wyjście antenowe, a kolor przypisywany był blokom 8 × 8 pikseli, nie pojedynczym punktom. Stąd charakterystyczne „przebarwienia” postaci na kolorowym tle, które każdy gracz Spectrum rozpozna od razu.
Modele ZX Spectrum
| Model | Rok według Wikipedii | Co się zmieniło |
|---|---|---|
| ZX Spectrum 16K / 48K | 1982 | gumowa klawiatura, brak portu dżojstika |
| ZX Spectrum+ | 1984 | twardsza klawiatura, przycisk reset |
| ZX Spectrum 128 | 1986 | 128 KB RAM, trzykanałowy dźwięk AY |
| ZX Spectrum +2 | 1986–1987 | wbudowany magnetofon, dwa porty dżojstika |
| ZX Spectrum +3 | 1987–1988 | wbudowana stacja dyskietek 3 cale |
W Polsce najpopularniejszy był według Wikipedii zgodny klon Timex TC2048, sprzedawany w sklepach Centralnej Składnicy Harcerskiej, z lepszą klawiaturą i portem dżojstika. Wrocławskie Elwro produkowało krótko Elwro 800 Junior z trybem zgodności ze Spectrum.
Interfejs joysticka do ZX Spectrum 48
Oryginalny ZX Spectrum nie miał portu dżojstika. Podłączało się go przez interfejs wkładany w złącze krawędziowe z tyłu komputera. Standardy były różne i gra musiała obsługiwać ten, który się miało.
- 🔌 Kempston — najpopularniejszy standard, wbudowany też w niektóre klony, np. Timex 2048 i 2068.
- 🔌 Sinclair (Interface 2) — ruchy dżojstika odpowiadają klawiszom 6–0 i 1–5; interfejs z 1983 roku obsługiwał dwa dżojstiki i kartridże.
- 🔌 Cursor — dżojstik udaje klawisze kursora.
- ⚠️ Interfejs wkłada się i wyjmuje tylko przy wyłączonym komputerze.
- ✅ Przed zakupem sprawdź, jaki standard ma interfejs i czy gra go wybiera w menu.
Gry na ZX Spectrum dziś
Najprościej zagrać na oryginalnym sprzęcie, z oryginalnych kaset i magnetofonu, który daje stabilny odczyt. Emulatory odtwarzają działanie komputera programowo; to, czy dana kopia gry może być legalnie używana, zależy od prawa autorskiego, a nie od sprzętu czy programu.
Na wartość używanego Spectrum wpływają stan klawiatury, działające wyjście obrazu, wersja i komplet z zasilaczem. Cen nie podajemy.
Porównanie z konkurencją z tamtych lat: Commodore 64, ośmiobitowe Atari 65XE i mniej znany Commodore Plus/4. Całość opisuje dział o Atari, Commodore i komputerach lat 80., a pozostałe tematy — poradnik o konsolach retro.
Najczęstsze pytania
Czy ZX Spectrum 48K ma port dżojstika?
Nie. Oryginalny model z 1982 roku nie miał portu dżojstika, dlatego potrzebny jest zewnętrzny interfejs, najczęściej w standardzie Kempston. Port dostały dopiero późniejsze modele, np. +2, oraz część klonów.
Który interfejs joysticka wybrać do ZX Spectrum?
Kempston, bo obsługuje go najwięcej gier. Interfejs Sinclair działa w grach, które pozwalają zdefiniować klawisze albo mają opcję Sinclair w menu. Część interfejsów obsługuje kilka standardów.
Jak podłączyć ZX Spectrum do nowego telewizora?
Spectrum 48K ma tylko wyjście antenowe, więc potrzebny jest telewizor z tunerem analogowym albo modyfikacja wyjścia wykonana przez serwis. Model 128 ma według Wikipedii wyjście monitorowe RGB. Przeróbek ta strona nie opisuje.
Czym jest Timex TC2048?
Zgodnym klonem ZX Spectrum, który według Wikipedii był najpopularniejszy w Polsce. Miał lepszą klawiaturę, port dżojstika i dodatkowe tryby graficzne.
Czy gry z ZX Spectrum działają na Timeksie?
W większości tak, bo Timex TC2048 był z nim zgodny, ale nie każda gra działa identycznie. Przed zakupem większej kolekcji kaset warto sprawdzić na miejscu kilka tytułów.